Wprowadzanie ograniczeń generacji energii elektrycznej przez operatorów systemu – czy dla wytwórców OZE zawsze oznacza to walkę z wiatrakami (panelami)?

Odnawialne źródła energii miały być ostoją zielonej transformacji w Polsce. W końcu energia produkowana m.in. z instalacji fotowoltaicznych nie emituje do środowiska szkodliwych produktów ubocznych spalania – jest zatem bardziej ekologiczna, ekonomiczna i (przynajmniej z pozoru) bardziej niezależna od tradycyjnych (nieodnawialnych) źródeł energii. Tymczasem praktyka niestety pokazuje, że na wytwórców energii elektrycznej z OZE czyha coraz to więcej pułapek prawnych i administracyjnych.

Czym jest redysponowanie nierynkowe i jaka jest jego skala?

Wielu wytwórców przyznaje, iż skala trudności w prowadzeniu biznesu w zakresie wytwarzania energii elektrycznej z farm fotowoltaicznych jest olbrzymia. Prym w tej materii wiedzie przede wszystkim problem tzw. redysponowania nierynkowego. To termin wywodzący się z prawa unijnego, oznaczający po prostu czasowe ograniczenie generacji (produkcji) energii elektrycznej z farm fotowoltaicznych (oraz wiatrowych). W istocie polega to na tym, że na skutek szczególnego polecenia wydawanego zazwyczaj przez operatora systemu przesyłowego (którym są w Polsce Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A.) instalacje OZE danego wytwórcy produkują przez pewien czas mniej energii, niż by generowały gdyby pracowały w „normalnym” trybie, z pełną mocą. Warto nadto pamiętać, że w pewnych okolicznościach takie polecenia mogą zostać wydane także przez operatorów systemu dystrybucyjnego.

Skala redysponowania OZE w Polsce w roku 2025 r. ewidentnie pokazuje, że system elektroenergetyczny nie nadąża za produkcją OZE – co niejako tłumaczy (a przynajmniej powinno tłumaczyć) konieczność wprowadzania przez operatora tymczasowych ograniczeń. Ale…co z wytwórcami? Czy w jakiś sposób są oni chronieni przed negatywnymi konsekwencjami tych ograniczeń? Czy przepisy prawne umożliwiają im skorzystanie z jakichś instrumentów ochronnych? I czy wszyscy wytwórcy są traktowani przez operatorów w sposób równy i niedyskryminacyjny czy może skala ograniczeń (skala redysponowań nierynkowych) na danym obszarze kraju jest większa niż na innym?

Odpowiedzi na powyższe pytania nie są proste, a na ostatnie z tych pytań – odpowiedź niestety obecnie jest niemożliwa. Operatorzy grają według reguł, które sami ustalili i, o ile „więksi” wytwórcy potrafią – z lepszym lub gorszym skutkiem – się w tym gąszczu odnaleźć, o tyle mniejszym wytwórcom jest coraz trudniej. Część z nich nie jest nawet świadoma rozwiązań, z jakich mają prawo skorzystać, ażeby – choćby w niewielkim zakresie – zminimalizować „straty”, jakie powodują ograniczenia z powodu redysponowania nierynkowego.

To może trochę danych statystycznych – o ile w 2023 r. ograniczenia z tytułu redysponowania nierynkowego pojawiły się 4 razy, o tyle w 2025 r. polecenia wprowadzenia takich ograniczeń wydawano już…24 razy. Tylko w jednym miesiącu – w kwietniu. Tym samym, jeśli spojrzymy na najbardziej słoneczne miesiące (od kwietnia do września 2025 r.), to okaże się, że polecenia redysponowania nierynkowego były wydawane praktycznie co drugi dzień.

Z jakich instrumentów prawnych może skorzystać wytwórca w przypadku wprowadzenia ograniczeń z tytułu redysponowania nierynkowego?

Prawo unijne wprowadziło wymóg, wedle którego w przypadku zastosowania redysponowania, które nie opiera się na zasadach rynkowych, takie redysponowanie podlegało rekompensacie finansowej wypłacanej przez operatora systemu, który wydał polecenie redysponowania. Polski ustawodawca uchwalił jednak w 2023 r. nowelizację ustawy – Prawo energetyczne, która wprowadziła przepisy w praktyce całkowicie ograniczające możliwość uzyskania przez wytwórców rekompensat. W istocie bardzo dużo zależy jednak od postanowień umów przyłączeniowych, jakie wytwórcy zawarli z określonymi operatorami – każdy przypadek wymaga indywidualnej, pogłębionej analizy formalnoprawnej.

Truizmem jest stwierdzenie, że polska ustawa – Prawo energetyczne jest w tej materii, delikatnie mówiąc, niedoskonała – w naszej ocenie narusza wręcz prawo unijne. O tym pisaliśmy jednak w poprzedniej publikacji na naszej stronie.

Jeżeli jesteś wytwórcą i chciałbyś się dowiedzieć, czy przysługują Ci rekompensaty finansowe i jakie kroki powinieneś podjąć, żeby się o nie ubiegać – zapraszamy do kontaktu z ekspertami z ckw.legal.